Moğolistan’da Göktürklere Ait Yabgu Mezarı Bulundu*

Osaka Üniversitesi ve Moğol Bilimler Akademisi Tarih ve Kazıbilim (arkeoloji) Enstitüsü ortaklığıyla gerçekleştirilen kazıda üzerinde Gök Türk yazısı bulunan 14 büyük taş sütun kalıntıları ortaya çıkarıldı. Kalıntılar, Moğolistan’ın doğusunda Dongoin bozkırında bulundu. Kare şekilde yerleştirilmiş sütunların bulunduğu kalıntıların kazısı 2015-2017 yılları arasında üç yıldır devam etmekteydi.

2015 Mayısında ören yerinin araştırması başlamadan önce konunun uzmanları, Türk hanedanına ait yazıtların sadece başkent Ulanbatur batısındaki bozkırda olduğu görüşündeydi. Ancak, Osaka Üniversitesi profesörü Takaşi Osawa tarafından yönetilen kazı yöresinde 12 yeni kitabe keşfedildi. Bu durum, Orta Çağlarda (bugünkü) Moğolistan doğusundaki güç ilişkilerini açığa çıkarmada ipuçları sağlıyor. Yazıtların içeriği ve taşların biçimleri bunu destekler nitelikte.

Anıtın en belirgin özelliği, lahitin höyüğün merkezine yerleştirilmiş yapıda olması. Lahitte bir cenazenin bulunması ihtimali mevcut, ve çevresinde yazılı 14 sütun bulunuyor. Her kitabede, eski Türk boylarının tamgaları 100’den fazla kazınmış. Bu yazıtlar, Moğolistan’da keşfedilen en büyük Türk yazıtlarından biri olma özelliğine sahip. Radyokarbon tarih belirleme yöntemi kullanılarak lahitten çıkarılan yanmış kömür, koyun derisi ve at kemiklerinin incelenmesinde bu istisnai anıtın 8. yüzyılda inşa edildiği tahminine ulaşıldı. Bu da, anıtın ikinci Gök Türk Kağanlığı dönemine rastlıyor.

Profesör Takaşi Osawa yazıtları çözdüğünde, anıtmezarda gömülü ve anılan kişinin Yabgu rütbesinde olduğunu keşfetmiş. Bilindiği gibi Yabgu, kağandan sonra Türk Kağanlığındaki en büyük rütbe sayılıyor. Yabgu’nun Bilge Kağan (716-734)döneminde görev yaptığı anlaşılıyor. Ayrıca, yazıtlarda aynı Yabgu’nun Tölis Şad ünvanı aldığı, yani İl’in (devlet) doğusunda görev alan bir hanedan üyesi olduğu yazıyor. Tölis şad, başkumandanlık ve (doğuda) en yüksek yönetici rütbesinde olanlara verilen bir ünvan. Yabgu’nun Tengri Kağan (734-741) döneminde şadlık yaptığı anlaşılıyor.

Dongoin Şirii bozkırındaki bu bulgular eski Türk Kağanlığı’nın merkezinde yer alıyor. Çin ve Türk kaynaklarından bu bölgenin yeri kesin olarak anlaşılamamaktaydı.

Bu anıt, Türk Kağanlığının doğu kısmındaki yöneticilerin iktidar ilişkileri kadar siyasi ve askeri ilişkilerini de ortaya çıkaracak bilgiler veriyor. Özellikle bu bölge civarında bulunan ve Orhun yazıtlarında da adı geçen Kitan, Tatabı, Tatar gibi Moğol boylarıyla Gök Türk ilişkilerini aydınlatıcı nitelikte. İlaveten, Dongoin Yaylasındaki bu taş sütunlar eski göçer Türklerin inançlarına ve dünya görüşlerine dair önemli bilgiler sağlayacağı öngörülüyor.

Gök Türk öncesi döneme denk gelen Yenisey yazıtları ve sonrasında Orhun yazıtlarının batılı araştırmacılarca bulunup okunmasından sonra bu bulguların eski Türk tarihi için en önemli keşiflerden biri oluşu da Asya ve Türkoloji çalışmaları için oldukça heyecan verici bir gelişme.

Evran İrnek

*Bu yazı, 18 aralık 2017 tarihinde aşağıdaki bağlantıda verilen haberden tercüme edilmiştir:

https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-12/ou-dor121817.php

About

View all posts by

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.